In het verleden werden tunnelwanden veelal betegeld en soms geschilderd. Ook zijn er tunnels waarbij kunststof of aluminium panelen zijn toegepast. Alle oplossingen hebben hun eigen onderhoudsbehoefte. Panelen moeten na verloop van tijd worden vervangen omdat deze beschadigen, waarbij elk paneel vaak maatwerk is. Tegels moeten na verloop van tijd worden vervangen als deze los gaan zitten terwijl coating relatief snel veroudert en dan vernieuwd moet worden.

De laatste jaren zijn er zelfs tunnels opgeleverd zonder enige wandbekleding. Deze tunnels ogen na verloop van tijd een stuk donkerder en minder overzichtelijk vanwege vervuiling van de wanden. Daarnaast is er meer verlichting nodig om toch voldoende zicht en ruimtelijke beleving in de tunnel te krijgen.

Wanden van tunnels kunnen een effect hebben de verkeersveiligheid, duurzaamheid, architectonische waarde en onderhoudbaarheid.

Verkeersveiligheid

De verkeersveiligheid is onder te verdelen in een viertal thema’s.

Zichtbaarheid van objecten (voertuigen) in de tunnel

Het is belangrijk dat obstakels of stilstaande voertuigen op de weg op tijd door een weggebruiker gezien worden. Voldoende verlichting en een lichte wandafwerking verbeteren het zicht in de tunnel, waardoor een weggebruiker obstakels en stilstaande voertuigen sneller ziet.

Geleiding en houvast naar de uitgang

Voor weggebruikers is het belangrijk om het verloop van de weg te kunnen inschatten. Doordat het horizontaal of verticaal alignement in een tunnel vaak in een bocht ligt en het vaak donkerder is in de tunnel, is dit in de tunnel lastiger dan buiten de tunnel. Voldoende contrast tussen de tunnelwand en de weg helpt de weggebruiker hierbij.

Ruimtelijke beleving – obstakelvrees

Als weggebruikers een tunnel inrijden, hebben ze de beleving dat de weg smaller wordt. Een natuurlijke reactie is dan om af te remmen of om van de wand af te bewegen waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Een lichte afwerking van de tunnel geeft een ruimere beleving dan een donkere afwerking, waardoor de neiging om af te remmen afneemt.

Minder verblinding

Als de tunnelwand het licht van de tunnelverlichting goed reflecteert, hoeft de tunnelverlichting minder fel te schijnen. Daarbij neemt verblinding door de tunnelverlichting af doordat de weggebruiker meer heldere vlakken ziet. De tunnelwanden mogen echter ook niet te glanzend zijn. Daarmee ontstaat tóch het risico op verblinding via de tunnelwanden en worden remlichten van voorliggers te nadrukkelijk zichtbaar.

Duurzaamheid

De tunnelverlichting schijnt direct op het wegdek maar ook indirect via reflectie op de wand. Als de tunnelwand een groot deel van het licht van de tunnelverlichting reflecteert naar het wegdek, hoeft de tunnelverlichting minder fel te schijnen om het wegdek te verlichten. Wanneer de wanden aanvullend een hoge lichtreflectie hebben, is er nog minder tunnelverlichting nodig wat leidt tot een lager energieverbruik.

Architectonische waarde:

Weggebruikers geven aan dat een lichte tunnel prettiger aanvoelt en mooier oogt dan een donkere tunnel. Deels hangt dit samen met aspecten die gelden voor het verkeersveiligheidsdomein, geleiding en ruimtelijke beleving.

Onderhoudbaarheid

Tunnelwanden worden door het passerende verkeer snel vies, vooral door vrachtverkeer. De wanden moeten dus met enige regelmaat schoongemaakt worden. De afwerking van de tunnelwand heeft invloed op de snelheid waarmee een tunnelwand vies wordt en ook op de eenvoud waarmee deze weer schoon te maken is. Over het algemeen heeft een glad en niet poreus materiaal daarom de voorkeur.

Voorbeeld

In de onderstaande figuren is het effect van bovenstaande aspecten visueel weergegeven. In de 2e Coentunnel is in 2025 een coating op de kale betonwanden aangebracht, waardoor de reflectie en gelijkmatigheid van de reflectie op de tunnelwanden aanzienlijk verbeterd is. Overigens is er tegen het plafond ook een nieuwe laag hittewerende bekleding aangebracht, maar deze zal na verloop van tijd weer vervuilen en donker worden.

Bij een goed en afgewogen tunnelontwerp wordt de verlichtingskeuze in de tunnel afgestemd op de materiaalkeuze van de wandafwerking. De materiaalkeuze van de wandafwerking bepaalt samen met het wegdek hoeveel van het licht van de tunnelverlichting zichtbaar wordt. Maar de wandafwerking bepaalt ook hoe snel dit vermindert door vervuiling en hoe goed dit weer tot het oorspronkelijke niveau teruggebracht kan worden met schoonmaken.

De NSVV Richtlijn Tunnelverlichting geeft nadere invulling aan een goede afweging van bovenstaande aspecten. Kort samengevat draagt een witte of lichte, gladde en goed schoon te houden wandafwerking bij aan de verkeersveiligheid, duurzaamheid en onderhoudbaarheid van de tunnel. Toepassing van kale betonwanden en een hittewerende bekleding zonder coating of afwerklaag is af te raden omdat het de totale kosten voor wandafwerking, tunnelverlichting, energieverbruik en onderhoud over de levensduur van de tunnel verhoogt.