Navigatie in het document kan op de volgende manieren geschieden:

Door in het linker deelvenster door te klikken van hoofdonderwerp naar subonderwerpen, totdat het gewenste subonderwerp is bereikt.
Door het invoeren van een zoekterm.
Door binnen een eenmaal geopend artikel door te klikken op hyperlinks in de tekst.

Het handboek is ingedeeld in een vijftal hoofdonderwerpen:

In ‘Introductie’ worden definities en terminologie vastgelegd, wordt ingegaan op de geometrie van tunnels voor verschillende doeleinden en worden bouwmethoden beschreven.
In ‘Ontwerpaspecten’ worden allereerst de algemene eisen en beoordelingscriteria omschreven en wordt onderscheid gemaakt tussen de ontwerpaspecten voor de uitvoering en de uiteindelijk te bouwen constructie. Hierbij komen zowel aspecten waarmee rekening moet worden gehouden, als ontwerpmethoden aan bod.
In ‘Ontwerpaspecten Definitieve constructie’ en ‘Ontwerpaspecten Uitvoering’ komen de best practices aan bod, waarbij voor zover mogelijk onderscheid is gemaakt tussen tijdelijke en permanente constructies. Met tijdelijke constructies wordt hier vooral verwezen naar constructies die spelen in de bouwfase, dus onder dit hoofdonderwerp zijn de verschillende uitvoeringsprincipes ook uitgebreid terug te vinden.
In ‘Uitvoering’ tenslotte worden het uitvoeringsproces en verschillende uitvoeringsmethoden beschreven.

Handboek Tunnelbouw versie 2025.1

Civieltechnisch Ontwerp en Realisatie van Tunnels

COB-commissie T202
Versie: 2025.1
Datum: december 2025

Dit handboek gaat in op algemene aspecten betreffende ontwerp en uitvoering van weg- en railtunnels.

Doel van dit boek is ontwerpers en bouwers van tunnels te ondersteunen, door inzicht te bieden in alle aspecten die komen kijken bij ontwerp en realisatie en tevens bestaande potentiële oplossingen in de vorm van ‘best practices’ te tonen. Het is daarmee bedoeld als een naslagwerk voor professionals en niet zozeer als leerboek.

De inhoud is gebaseerd op SATO 2006, aangevuld met specifieke kennis van railtunnels. Daarnaast zijn ervaringen uit de periode 2006 tot heden verwerkt. Op basis van kennis van deskundigen is zoveel mogelijk de ‘state of the art’ van de tunnelbouw vastgelegd, waarbij herhaling van tekst uit andere beschikbare documenten is vermeden, tenzij het om niet openbaar verkrijgbare documenten gaat. Waar nodig en relevant wordt wel naar andere documenten verwezen.

Het document richt zich hoofdzakelijk op ‘cut-and cover’ en bepaalde aspecten van afzinktunnels. In deze versie zijn daar de constructieprincipes van boortunnels aan toegevoegd. Daarnaast zijn onderwerpen toegevoegd die belangrijk zijn voor het beheer en onderhoud van de tunnel zoals dataoverdracht uit de bouwfase, monitoring en potentiële faalmechanismen als oprupsen en zandverdichting in zinkvoegen.

Het handboek is gemaakt door en voor de participanten van het COB en zal tevens door een permanente COB-commissie worden beheerd. Gebruikers kunnen input leveren aan deze commissie middels het gebruikersforum. Het is de uitdrukkelijke wens van de samenstellers dat dit handboek daardoor een levend document zal zijn, dat op elk moment een zo goed mogelijke afspiegeling van de ‘state of the art’ laat zien.

Het Handboek Tunnelbouw is mogelijk gemaakt door de inbreng en inzet van (zie Colofon voor de deelnemende personen):